Beweging houdt duinen sterk
Onze duinen zijn niet alleen een uniek natuurgebied. Het zijn ook 'natuurlijke dijken', die ons beschermen tegen de zee. Sterke duinen hebben wind nodig. Zo kunnen ze stuiven, in beweging blijven en ons blijven beschermen. Op deze pagina lees je er meer over.
Stuifkuilen: hoe wind en zand samenwerken
Door het aanplanten van bos en het neerdalen van stikstof, zijn de duinen steeds dichter begroeid met bomen, grassen en struiken. Hierdoor stuift het zand minder en zitten de duinen 'vast'. Sommige dieren, zoals de tapuit, hebben het hierdoor moeilijk.
Om de duinen weer 'los' te krijgen, maken we soms kleine stuifplekken. De wind krijgt dan weer de ruimte om de duinen te laten groeien. In deze video leer je meer over deze stuifkuilen.
Waarom moeten duinen stuiven?
Duinen ontstaan door wind en zand. Zonder stuivend zand groeien duinen dicht met gras, struiken en bomen. Dan verdwijnen open zandplekken en neemt de variatie in planten en dieren af.
In het verleden is op veel plekken helmgras geplant om het zand vast te houden, waardoor een onnatuurlijke ‘vaste zanddijk’ is ontstaan. Ook komt er tegenwoordig veel stikstof in de duinen terecht. Daardoor groeien planten sneller en raken duinen nog sneller begroeid. Hierdoor verdwijnen veel soorten planten en dieren: de biodiversiteit gaat snel achteruit. Dat betekent dat er steeds minder soorten planten en dieren zijn. En dat is niet het beeld van een levend en gezond duingebied.
Verstuiving zorgt voor steeds een nieuw laagje zand op de duinen. Bij grote verstuivingen zoals kerven, ontstaan er zelfs nieuwe duinen. Jonge duinen groeien, oude duinen worden hoger en het landschap blijft zich vernieuwen. Dit is precies zoals duinen vroeger ook zijn ontstaan. Op jonge duinen groeien weer andere plantsoorten dan op de oudere duinen, wat weer goed is voor de biodiversiteit. Door het stuiven kunnen duinen ook meegroeien met de stijgende zeespiegel.
Hieronder zie je het verloop van de Noordwest Natuurkern van 2012 tot 2023. Door het graven van sleuven zijn de zandhopingen die hierachter liggen met tientallen meters per jaar gegroeid.
Hoe zorgen we ervoor dat duinen kunnen stuiven?
In 2013 hebben we in Nationaal Park Zuid-Kennemerland op vijf plekken diepe sleuven gegraven in de eerste duinenrij. Door deze openingen kon zand van het strand het duin in waaien. In de eerste jaren blies de wind meer dan 45.000 kubieke meter zand door de sleuven, soms wel tot twee kilometer landinwaarts. Door dit nieuwe, kalkrijke zand kwamen planten en dieren terug die eerder verdwenen waren. Ook kwamen er nieuwe soorten in het duingebied. Zo helpt het stuiven van zand om de duinen weer gezond te maken.
Naast deze sleuven, ook wel kerven genoemd, nemen we nog meer maatregelen om de duinen sterk en levendig te houden. Op verschillende plekken maken we bijvoorbeeld kuilen waar zand kan gaan stuiven. Dit noemen we stuifkuilen. Ook zetten we grazers in, zoals runderen en paarden. Zij helpen om het duin open te houden. Samen zorgen deze maatregelen ervoor dat de duinen in beweging blijven en ons goed kunnen beschermen.
In de video hieronder vertelt boswachter Natasja samen met een medewerker van de provincie Noord-Holland over deze kerven. Klik op de button om de video te bekijken.
Kerven in de duinen, hoe zit het?
We nemen de kerven bij Castricum als voorbeeld.
Voor de kust brengt Rijkswaterstaat zand aan op het strand of in de vooroever om de kust op peil te houden. Dit zand komt door natuurlijke processen op het strand terecht en wordt door de wind via de kerven de duinen ingeblazen. Het instuivende zand maakt een breed deel van de duinen hoger en sterker. Zo versterken kerven de zeewering, die ongeveer anderhalve kilometer landinwaarts ligt.
Het diepste deel van de kerven bij Castricum ligt op 15 meter boven het gemiddelde zeeniveau (NAP). De kerven worden maximaal vier meter diep gemaakt. Daardoor blijft de eerste duinenrij ongeveer tien meter hoog. Er is dus geen risico dat zeewater via de kerven het land binnenkomt. Het stuivende zand zorgt juist voor sterke duinen die beter bestand zijn tegen klimaatverandering en stijgend zeewater.
Het idee dat kerven de duinen verzwakken of dat zeewater via deze openingen het land instroomt, klopt niet. Sterker nog: het tegenovergestelde is waar.
Er zijn op verschillende locaties langs de Noordzeekust met succes kerven gegraven, zoals bij natuurgebied Kieftevlak tussen Wijk aan Zee en Heemskerk en ook in Zuid-Kennemerland. De basis van de duinen is daar duidelijk versterkt. Kerven ontstaan soms ook spontaan, daar hebben we de kunst van afgekeken.
Onze duinen beschermen ons al eeuwen, en dankzij slimme ingrepen zoals kerven kunnen ze dat blijven doen.
Wil je meer weten over kerven in de duinen? Lees het interview met projectleider Martijn.
Veelgestelde vragen
