Regenkleding, pannen, pizzadozen: PFAS wordt in van alles verwerkt. Via de fabrieken komen deze stoffen ook in de lucht, bodem en in wateren terecht. En omdat ze niet afbreken, hopen ze zich op in de natuur én ons lichaam. Een groeiend probleem. PWN doet daarom veel onderzoek naar PFAS in onze bronnen en duingebieden. Drinkwatertechnoloog Ruud van der Neut en projectmanager Martijn van Schaik zoeken mee naar oplossingen om PFAS uit het drinkwater én het milieu te weren.
Ruud: "PFAS is een verzamelnaam voor zo’n 6.000 chemische stoffen. Deze stoffen zijn water- en vuilafstotend, heel handig. Het vervelende is dat ze schadelijk zijn voor mens en milieu. En zelfs als de industrie wereldwijd zou stoppen met PFAS, dan duurt het nog wel 70 jaar voordat ze uit het milieu verdwenen zijn. Wij hebben dus ook werk te doen. Ons drinkwater voldoet aan de Europese normen voor PFAS, maar we willen de hoeveelheid toch terugdringen. Ook omdat het ernaar uitziet dat de regels strenger worden. Voor ons extra reden om te onderzoeken hoe we de effecten van PFAS kunnen beperken."
Martijn: "Over die effecten wordt steeds meer bekend. Zo kan PFAS het afweersysteem en de vruchtbaarheid van dieren en planten beïnvloeden. We willen PFAS dus niet alleen uit ons drinkwater halen, maar ook voorkomen dat deze stoffen zich verder opstapelen in de natuur. In de duingebieden die wij beheren, staan de bijzondere flora en fauna toch al onder druk. Daar komt bij dat de duinen een belangrijke rol spelen in de drinkwaterproductie van PWN. Hoe minder PFAS, hoe beter."
In deze video nemen Martijn en Ruud je mee in hun onderzoeken naar PFAS.
Ruud: "In onze bronnen meten we al jaren op PFAS. Maar omdat steeds duidelijker wordt dat PFAS risico’s met zich meebrengt, hebben we het onderzoek uitgebreid. Zo hebben we tussen 2021 en 2024 nauwkeurig bijgehouden wat we zien aan PFAS in het IJsselmeer en het Lekkanaal, met name waar we water innemen. Hoeveel PFAS blijft er over na elke stap in onze zuivering en na het transport door onze leidingen?
Zo hebben we aangetoond dat we met speciale technieken als membraanfiltratie meer dan 99 procent van de PFAS kunnen verwijderen. Maar die techniek is duur en er zijn veel chemicaliën bij nodig. En we helpen er PFAS niet de wereld mee uit: het gaat met onze reststromen mee richting zee. Vandaaruit waait weer PFAS terug aan land in de vorm van zeeschuim en druppeltjes. Dat noemen we seaspray. Ook dat effect hebben we onderzocht.’"
Martijn: "Die seaspray zorgt ervoor dat er vlak bij zee meer PFAS in de bodem zit. Dat zagen we ook in vervolgonderzoek dat we samen met de provincie, het RIVM en de GGD hebben gedaan bij de duinlandjes bij Egmond aan Zee. Daar liggen veel moestuintjes in het seaspray-gebied.
Wij ontdekten: hoe dichter bij zee, hoe meer PFAS er in de bodem zat. En in de gewassen die er worden geteeld. Geen direct gezondheidsrisico, maar de GGD heeft de hobbytelers wel aangeraden om niet alléén hun eigen groente en fruit te eten."
Martijn: "Onderzoek naar PFAS is heel belangrijk. Het gaat om onze gezondheid en een gezonde natuur. Kennis helpt om daarin betere keuzes te maken. Wij maken bij natuurprojecten bijvoorbeeld al andere afwegingen. Zo zijn we terughoudender geworden om grond in de duinen te verplaatsen, bijvoorbeeld voor natuurherstel of om de zeekering te verstevigen. Want in de duinen zijn ook gebieden waar we water winnen en infiltreren. Daar willen we geen extra PFAS naartoe brengen."
Ruud: "We doen dit onderzoek ook om te leren hoe we met PFAS kunnen omgaan in de drinkwaterzuivering. Welke oplossingen zien we? Wat is daarvoor nodig? Daarin werken we samen met alle drinkwaterbedrijven in Nederland. We delen kennis en trekken met elkaar op in gesprekken over PFAS met de politiek. Ondertussen zijn we ook aangehaakt bij PFAS-onderzoeken van universiteiten, het RIVM, de GGD en provincies. We zijn echt nog kennis aan het opbouwen. Natuurlijk willen dat dit niet nodig is, maar ik ben trots dat we aan die kennis met ons onderzoeksprogramma een grote bijdrage kunnen leveren."
Martijn van Schaik - Projectmanager Natuur Ruud van der Neut - Drinkwatertechnoloog
We vinden dat PFAS niet thuishoren in het milieu en in onze drinkwaterbronnen. Ze zijn giftig en belasten mens en milieu. Daarom maken we ons sterk voor een Nederlands en Europees totaalverbod. Maar we weten ook dat PFAS zich inmiddels via vele routes hebben verspreid, slecht afbreken en lang in het milieu aanwezig blijven. Ook in het water. We doen daarom uitgebreid water- en bodemonderzoek. Op deze manier blijven we voldoen aan de regels voor drinkwater.
Welke bomen, bloemen, struiken en grassen groeien op welke plekken in de duingebieden? Hoeveel hebben we ervan? En in welke samenstellingen groeien ze? Dat willen we graag weten. Want hoe meer typische en bijzondere duinsoorten, hoe sterker de duinen. En hoe meer we weten, hoe beter we de duinen kunnen beheren en versterken.
Het IJsselmeer is onze belangrijkste bron. Om van IJsselmeerwater drinkwater te maken, halen we er ongewenste stoffen uit. Denk aan bacteriën, medicijnresten, pesticiden en PFAS. Daarbij ontstaat altijd een reststroom: een mengsel van reststoffen en schoon water. Deze reststromen lozen we nu nog in het oppervlaktewater. We brengen daarmee terug wat we eerder hebben verwijderd. Dat mag van de wet en we voldoen aan alle regels. Maar: als duurzaam en maatschappelijk bedrijf willen we het graag anders aanpakken. Daarom onderzoeken we hoe we meer schoon water kunnen behouden en zo min mogelijk reststoffen hoeven te lozen. Technologen Esmee Joosten en Almo Abusultan leggen uit hoe we dat doen.
Stel je eens voor dat we voor het drinkwater van later geen waterfabriek meer bouwen, maar een nieuw natuurgebied. Zand, waterplanten en mosselen kunnen het zuiveringswerk doen zonder dat we energie en chemicaliën nodig hebben. Dat is goed voor de natuur én zorgt voor een belangrijke watervoorraad.
Drinkwater mag volgens de wet niet warmer zijn dan 25°C. Bij temperaturen daarboven neemt de kans op groei van bacteriën zoals legionella toe. Door hetere zomers en meer warmteleidingen stijgt de temperatuur van het leidingwater heel soms tot die grens. We willen daar goed inzicht in hebben. Daarom onderzoeken we waar de hotspots in ons netwerk zitten en hoe we risico’s kunnen voorkomen.
Bij PWN werken we aan een digital twin van ons complete drinkwatersysteem. Dit is een digitale versie van al onze bronnen, drinkwaterzuiveringen, ons complete leidingnetwerk en onze duinen. Op basis van verschillende soorten data draait dit online drinkwatersysteem uiteindelijk net als het echte. Zo kunnen we op een veilige manier situaties naspelen en voorspellen. We zien bijvoorbeeld wat er gebeurt als we een pomp uitschakelen. Of als het maandenlang extreem droog of nat is. Ook kunnen we met de digital twin snel en veilig personeel trainen. Zo helpt de digitale kopie ons om slim om te gaan met ingewikkelde en steeds weer veranderende uitdagingen.